درباره علم سنجی : درباره علم سنجی
| تاریخ ارسال: 1397/10/9 |
درباره علمسنجی
براساس تعریفهای بسیاری که از علمسنجی (Scientometrics) مطرح شده است علمسنجی را میتوان تجزیه و تحلیل کمی و تا حد امکان کیفی فرایند تولید، توزیع و استفاده از اطلاعات علمی و عوامل مؤثر بر آن و توصیف، تبیین و پیشبینی این فرآیند به منظور برنامهریزی، سیاستگذاری، اعتلا و آگاهی و آیندهنگری علمی و پژوهشی در ابعاد فردی، گروهی، سازمانی و بینالمللی دانست. وجود واژۀ “سنجشی” در پایان حوزههای سنجشی نظیر علمسنجی از آن حاکی است که سنجش، بخشی از کارهای این حوزه را تشکیل میدهد پرایس از جمله بزرگان این حوزه معتقد است که سنجش تنها بخش محدودی از فعالیتهای علمسنجی را تشکیل میدهد در واقع این حوزه رسیدن به ارزیابی را دنبال میکند.
با توجه به سرچشمه اصلی ظهور علمسنجی و همچنین براساس دامنه مفهومی که صاحب نظران و پیشگامان علمسنجی بر آن صحّه گذاردهاند، علمسنجی بیش از هر چیزی برای ارائه خدمت به سیاست علم تولد یافته است و همین نکته، اصلیترین فلسفه وجودی آن را تشکیل میدهد و دامنه آن را از سایر حوزه های مرتبط، وابسته و سنجشی جدا میکند. علمسنجی یکی از متداولترین روشهای ارزیابی فعالیتهای علمی و مدیریت پژوهش است. بررسی کمّی تولیدات علمی، سیاستگذاری علمی، ارتباطات علمی دانش پژوهان و ترسیم نقشه علم، برخی از موضوعات این حوزهاند. در علمسنجی، ارتباطات علمی و شیوههای تولید، اشاعه و بهرهگیری از اطلاعات علمی به روش غیرمستقیم و با بررسی منابع و مآخذ آنها ارزیابی میشود.
علمسنجی، یکی از رایجترین روشهای ارزیابی فعالیتهای علمی میباشد و برای اندازهگیری علوم در سطوح ملی و بینالمللی استفاده شد. انتشار مداوم شاخصهای علم سنجی که توصیفکننده پژوهش در اجتماعات مختلف علمی است میتواند عنصری مفید و کارآمد برای مدیریت تحقیق و سیاستگذاری و چگونگی تخصیص بودجه و امکانات در علوم باشد. علم سنجی میتواند به توازن بودجه و هزینههای اقتصادی تا حدی کمک کند و از این طریق کارایی تحقیقات را افزایش دهد. ارزشیابی کمی علوم که منجر به باروری و توسعه میشود میتواند کمک بزرگی برای مسئولان و برنامه ریزان باشد تا آنها بتوانند با هزینه کمتر بیشترین استفاده را از منابع مالی و انسانی برده و در بهینهسازی ساختار اقتصادی ـ اجتماعی کشور مؤثر باشند. علم سنجی علاوه بر آنکه به دنبال جنبههای کمی علوم و تحقیقات است اقدام به اندازهگیری و تعیین معیارهای جنبههای مختلف مدیریتی و سازمانی علوم نیز مینماید. در سطحی وسیعتر علم سنجی را میتوان از عوامل مؤثر گردش مستمر فعالیتهای تحقیقاتی در هر زمینه علمی دانست که مستقیماً با ارزشیابی کمی علم سرو کار دارد.
اساس کار علم سنجی بر بررسی چهار متغیر اساسی شامل مؤلفان، انتشارات علمی، مراجع و ارجاعات میباشد. علم سنجی بر آن است با استفاده از بررسی جداگانه این متغیرها با ترکیبی مناسب از شاخصهای مبتنی بر این متغیرها خصایص علم و پژوهش علمی را نمایان سازد.
تعداد مؤلفان به عنوان یکی از شاخصهای فعالیت علمی در کشورهای مختلف میباشد که میتواند مبنایی برای مقایسه آنها محسوب گردد. انتشارات علمی تمامی مکاتبات و ارتباطات علمی چاپ شده را میتواند شامل باشد. یکی از مجاری اساسی ورسمی انتشار علمی مقالات میباشند که میتواند توزیع آنها را برحسب زمان، مکان، نوع یا مجرای انتشار وسایر ویژگیها مورد بررسی قرار داد. تعداد انتشارات به عنوان عنصری اساسی در علم سنجی میباشد که میتواند مبنای مقایسههای بین اجتماعات مختلف علمی و کشورها قرار گیرد.
تاریخچه علمسنجی
در ایران، بحث تولید علم برای نخستین بار در کشور در سال ۱۳۶۵ در دانشگاه تهران مطرح شد، اما در آن زمان در حد یک واژه باقی ماند و فقط خمیرمایهی اولیه آن شکل گرفت. در سالهای ۱۳۷۲ تا ۱۳۷۳، دانشگاه تهران اعلام کرد به نویسندگانی که مقالههای آنها در مجلههای بینالمللی معتبر نظیر «آیاسآی»، چاپ شود، جوایز قابل ملاحظهای اهدا خواهد کرد. این نخستین گام برای اقدامی جدی در زمینهی تولید علم در ایران بود. از سال ۱۳۷۹ به بعد، بحث تولید علم در حوزه پژوهشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در قالب نو مطرح گردید. اینک شاهد انتشار روزافزون منابع در حوزههای مختلف علمی از یکسو و سنجش میزان رشد تولیدات علمی در راستای رشد و توسعه علمی کشور با بهرهگیری از ابزارهای نوین سنجش علم (علمسنجی) از سوی دیگر هستیم. در حالی که حدود ۴۰ سال از بحث علمسنجی و مطرح شدن آن در جهان میگذرد، به نظر میرسد آغاز بحث علمسنجی در ایران به اوایل دهه ۱۳۷۰ باز میگردد، اما بیشترین آثار این حوزه در دهه ۱۳۸۰ منتشر شده است. در این دهه، اهمیت پرداختن به بحث علمسنجی و استفاده از این شیوه برای سنجش میزان تولیدات علمی به دلیل افزایش انتشارات علمی و ایجاد پایگاههای اطلاعاتی برای سازماندهی و انتشار این منابع، بسیار بیشتر از گذشته شده است.
گروه علمسنجی و پایش دانشگاه علوم پزشکی گلستان که پیش از این به نام اداره علمسنجی و انتشارات شناخته میشد، زیر نظر معاونت تحقیقات و فناوری دانشگاه فعالیت خود را آغاز کرد. این گروه از ۱۳۹۴ تحت نظر مدیریت اطلاعرسانی پزشکی و منابع علمی وظایف خود را انجام میدهد. گروه علمسنجی و پایش شامل سه اداره علمسنجی، انتشارات و نشریات میباشد.
براساس تعریفهای بسیاری که از علمسنجی (Scientometrics) مطرح شده است علمسنجی را میتوان تجزیه و تحلیل کمی و تا حد امکان کیفی فرایند تولید، توزیع و استفاده از اطلاعات علمی و عوامل مؤثر بر آن و توصیف، تبیین و پیشبینی این فرآیند به منظور برنامهریزی، سیاستگذاری، اعتلا و آگاهی و آیندهنگری علمی و پژوهشی در ابعاد فردی، گروهی، سازمانی و بینالمللی دانست. وجود واژۀ “سنجشی” در پایان حوزههای سنجشی نظیر علمسنجی از آن حاکی است که سنجش، بخشی از کارهای این حوزه را تشکیل میدهد پرایس از جمله بزرگان این حوزه معتقد است که سنجش تنها بخش محدودی از فعالیتهای علمسنجی را تشکیل میدهد در واقع این حوزه رسیدن به ارزیابی را دنبال میکند.
با توجه به سرچشمه اصلی ظهور علمسنجی و همچنین براساس دامنه مفهومی که صاحب نظران و پیشگامان علمسنجی بر آن صحّه گذاردهاند، علمسنجی بیش از هر چیزی برای ارائه خدمت به سیاست علم تولد یافته است و همین نکته، اصلیترین فلسفه وجودی آن را تشکیل میدهد و دامنه آن را از سایر حوزه های مرتبط، وابسته و سنجشی جدا میکند. علمسنجی یکی از متداولترین روشهای ارزیابی فعالیتهای علمی و مدیریت پژوهش است. بررسی کمّی تولیدات علمی، سیاستگذاری علمی، ارتباطات علمی دانش پژوهان و ترسیم نقشه علم، برخی از موضوعات این حوزهاند. در علمسنجی، ارتباطات علمی و شیوههای تولید، اشاعه و بهرهگیری از اطلاعات علمی به روش غیرمستقیم و با بررسی منابع و مآخذ آنها ارزیابی میشود.
علمسنجی، یکی از رایجترین روشهای ارزیابی فعالیتهای علمی میباشد و برای اندازهگیری علوم در سطوح ملی و بینالمللی استفاده شد. انتشار مداوم شاخصهای علم سنجی که توصیفکننده پژوهش در اجتماعات مختلف علمی است میتواند عنصری مفید و کارآمد برای مدیریت تحقیق و سیاستگذاری و چگونگی تخصیص بودجه و امکانات در علوم باشد. علم سنجی میتواند به توازن بودجه و هزینههای اقتصادی تا حدی کمک کند و از این طریق کارایی تحقیقات را افزایش دهد. ارزشیابی کمی علوم که منجر به باروری و توسعه میشود میتواند کمک بزرگی برای مسئولان و برنامه ریزان باشد تا آنها بتوانند با هزینه کمتر بیشترین استفاده را از منابع مالی و انسانی برده و در بهینهسازی ساختار اقتصادی ـ اجتماعی کشور مؤثر باشند. علم سنجی علاوه بر آنکه به دنبال جنبههای کمی علوم و تحقیقات است اقدام به اندازهگیری و تعیین معیارهای جنبههای مختلف مدیریتی و سازمانی علوم نیز مینماید. در سطحی وسیعتر علم سنجی را میتوان از عوامل مؤثر گردش مستمر فعالیتهای تحقیقاتی در هر زمینه علمی دانست که مستقیماً با ارزشیابی کمی علم سرو کار دارد.
اساس کار علم سنجی بر بررسی چهار متغیر اساسی شامل مؤلفان، انتشارات علمی، مراجع و ارجاعات میباشد. علم سنجی بر آن است با استفاده از بررسی جداگانه این متغیرها با ترکیبی مناسب از شاخصهای مبتنی بر این متغیرها خصایص علم و پژوهش علمی را نمایان سازد.
تعداد مؤلفان به عنوان یکی از شاخصهای فعالیت علمی در کشورهای مختلف میباشد که میتواند مبنایی برای مقایسه آنها محسوب گردد. انتشارات علمی تمامی مکاتبات و ارتباطات علمی چاپ شده را میتواند شامل باشد. یکی از مجاری اساسی ورسمی انتشار علمی مقالات میباشند که میتواند توزیع آنها را برحسب زمان، مکان، نوع یا مجرای انتشار وسایر ویژگیها مورد بررسی قرار داد. تعداد انتشارات به عنوان عنصری اساسی در علم سنجی میباشد که میتواند مبنای مقایسههای بین اجتماعات مختلف علمی و کشورها قرار گیرد.
تاریخچه علمسنجی
در ایران، بحث تولید علم برای نخستین بار در کشور در سال ۱۳۶۵ در دانشگاه تهران مطرح شد، اما در آن زمان در حد یک واژه باقی ماند و فقط خمیرمایهی اولیه آن شکل گرفت. در سالهای ۱۳۷۲ تا ۱۳۷۳، دانشگاه تهران اعلام کرد به نویسندگانی که مقالههای آنها در مجلههای بینالمللی معتبر نظیر «آیاسآی»، چاپ شود، جوایز قابل ملاحظهای اهدا خواهد کرد. این نخستین گام برای اقدامی جدی در زمینهی تولید علم در ایران بود. از سال ۱۳۷۹ به بعد، بحث تولید علم در حوزه پژوهشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در قالب نو مطرح گردید. اینک شاهد انتشار روزافزون منابع در حوزههای مختلف علمی از یکسو و سنجش میزان رشد تولیدات علمی در راستای رشد و توسعه علمی کشور با بهرهگیری از ابزارهای نوین سنجش علم (علمسنجی) از سوی دیگر هستیم. در حالی که حدود ۴۰ سال از بحث علمسنجی و مطرح شدن آن در جهان میگذرد، به نظر میرسد آغاز بحث علمسنجی در ایران به اوایل دهه ۱۳۷۰ باز میگردد، اما بیشترین آثار این حوزه در دهه ۱۳۸۰ منتشر شده است. در این دهه، اهمیت پرداختن به بحث علمسنجی و استفاده از این شیوه برای سنجش میزان تولیدات علمی به دلیل افزایش انتشارات علمی و ایجاد پایگاههای اطلاعاتی برای سازماندهی و انتشار این منابع، بسیار بیشتر از گذشته شده است.
گروه علمسنجی و پایش دانشگاه علوم پزشکی گلستان که پیش از این به نام اداره علمسنجی و انتشارات شناخته میشد، زیر نظر معاونت تحقیقات و فناوری دانشگاه فعالیت خود را آغاز کرد. این گروه از ۱۳۹۴ تحت نظر مدیریت اطلاعرسانی پزشکی و منابع علمی وظایف خود را انجام میدهد. گروه علمسنجی و پایش شامل سه اداره علمسنجی، انتشارات و نشریات میباشد.
دفعات مشاهده: 1480 بار | دفعات چاپ: 469 بار | دفعات ارسال به دیگران: 0 بار |
0 نظر
آدرس پستی دانشگاه : گرگان - بلوار هیرکان - سازمان مرکزی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی گلستان - کد پستی: ۴۹۱۸۹۳۶۳۱۶
آدرس معاونت تحقیقات و فناوری و اداره علم سنجی : گرگان، ابتدای جاده شصت کلا، مجموعه آموزش عالی فلسفی، معاونت تحقیقات و فناوری، واحد علم سنجی، کد پستی: ۴۹۳۴۱۷۴۵۱۵
تلفن ثابت:۳۲۴۵۵۱۱۰
۳۲۴۵۱۶۵۱ داخلی ۶۲۰۹ و ۶۷۰۵
پست الکترونیک: Sci
goums.ac.ir
