دانشگاه علوم پزشکی گلستان

انسان برای ادامه حیات خود به ناچار از حیوانات محیط اطراف خود بهره میگیرد، این بهره شامل، استفاده از تولیدات آنها، اعم ازشیر، گوشت، پوست و پشم آنها، کارکشیدن از حیوان در جهت نگهبانی از منزل...واخیراً در جهت تفریح و همبازی شدن میباشد همه این موارد تولید و تکثیر حیوانات و خرید و فروش آنها را میطلبد و بعضاً سودجوئی افراد را نیز در پی دارد.

تمامی اینها نشاندهنده عجین شدن و وابستگی زندگی انسان و حیوانات را میرساند، که خود در مواردی تبعات ناخوشایندی را در پی دارد. بیماریهای مشترک بین انسان و دام( بیماریهای زئونوز) بیماری های ناخواسته بشری است که حاصل رفع این  نیازهای بشر است.

مشکل حیوان گزیدگی و گزیده شدن انسان توسط حیوانات که نیاز به مداخلات درمانی دارد، شامل گزیده شدن انسان توسط هر نوع حیوان اهلی و وحشی پستاندار را شامل میشود.

در شهرستان گمیشان که عمده مناطق آن روستایی میباشد، مردم بیشتر به دامداری مشغول و حتی در مناطق شهری آن نیز دامداری یک امر مرسوم میباشد و برای نگهبانی از دام مبادرت به نگهداری از سگ مینمایند، از تبعات منفی نگهداری سگ، گزش انسان توسط سگ میباشد. که باعث خراشیدگی، پارگی پوست، عضلات و نسوج نرم و بعضاً باعث ازکارافتادن عضو مجروح میگردد و در نهایت خطر بروز بیماری مهلک و مرگ آور کزاز و هاری را بدنبال دارد، در دنیا تمامی موارد تشخیص با هاری انسانی منجر به فوت شده است.

در این قسمت به آماری که از ابتدای تاسیس مرکز بهداشت گمیشان در سطح منطقه موجود میباشد توجه نمایید:

هاری: یک بیماری مشترک بین انسان و دام است، که مخصوص گوشتخواران اهلی و وحشی بوده و سیستم عصبی آنها را درگیر میکند و انسان بطور تصادفی و اغلب از طریق گزش توسط حیوانات مبتلا میگردد، بیش از 85% موارد حیوان گزیدگی توسط سگها اتفاق می افتد و اکثر این سگها، سگهای صاحبدار خانگی میباشد.

دوره نهفتگی: مدت زمان ورود ویروس تا شروع علائم بیماری، در سگ و گربه معمولاً 2 تا 3 هفته تا چند ماه متغیر است، در بعضی موارد 3 تا 10روز قبل از بروز علائم ویروس را میتوان در بزاق حیوان پیداکرد.

علائم بیماری در حیوانات: انس و الفت بیش از حد با صاحب خود، اختلال در بلع، گوشه گیری، گازگرفتن اشیاء، سرازیرشدن کف از دهان، صدای ناموزون و خشن، فلج دست و پا و در نهایت مرگ حیوان.

راههای انتقال بیماری به انسان: اصلی ترین راه انتقال ویروس به انسان گاز گرفته شدن انسان توسط حیوانات بخصوص سگها میباشد، ممکن است گاو، گوسفند، شغال، گرگ، الاغ نیز این ویروس را به انسان منتقل گنند، در بعضی موارد حتی یک پنجه کشیدن نیز برای انتقال ویروس کفایت میکند.

دوره نهفتگی در انسان: دوره کمون ویروس در انسان به شدت زخم، تعداد جراحات و محل گزش ارتباط دارد ولی از چند روز تا 3 ماه حتی تا چند سال متغیر است.

مهمترین علائم بیماری در انسان: تب، افزایش ترشح بزاق، اختلال دربلع، تشنج، تعریق، کاهش فشارخون، گشاد شدن مردمک چشم بوده و در نهایت پس از 4 تا 7 روز مرگ اتفاق می افتد.

اقدام های خاص درمانی و پیشگیری در خصوص افراد گزیده شده توسط حیوانات:

خارج کردن ویروس هاری از محل زخم با شستشوی محل ابتدا با آب و صابون و سپس با آب تمیزحداقل تا 15 الی 20 دقیقه بگونه ای که آب و صابون تا عمق زخم برسد تا تعداد ویروسها در زخم به حداقل برسد.

خارج کردن کف صابون از زخم با فشار آب، صابون اثر مواد ضد عفونی کننده را از بین میبرد.

قطع کامل قسمتهای له شده و نکروز شده توسط پرسنل درمانی

ضدعفونی کردن زخم با بتادین یا الکل 40 تا 70 درجه

خودداری از بخیه کردن زخم ایجاد شده توسط حیوانات، چرا که ویروس در مقابل نور و هوا قدرت بیماریزایی خود را از دست میدهد، اگر شریانی پاره شده باشد که باعث خونریزی شدید شود سریعاً شریان ترمیم گردد با این عمل احتیاج به تزریق سرم هاری وجود دارد.

تزریق سرم ضد هاری، سرم به کسانی که تعداد زخم آنها زیاد، عمیق، و یا به سر نزدیکتر باشد حتماً تزریق گردد.

تزریق واکسن ضد هاری، واکسن ضد هاری در صورت نیاز یا بصورت کامل 5 نوبته که درروزهای 0، 3، 7، 14و 30 و یا بصورت ناقص 3 نوبتی3،0و 7 روزگی پس از گزش انجام میگردد.

تزریق سرم و واکسن ضد کزاز با توجه به سابقه وسن مجروح.

تجویز آنتی بیوتیک با نظر پزشک.

تحت نظرگرفتن حیوان مهاجم: اگر حیوان در دسترس باشد تا 10روز حیوان تحت نظر است واگر در این مدت حیوان علائم هاری نشان داده و یا تلف شود به احتمال زیاد حیوان هار است و واکسیناسیون 5 نوبتی لازم دارد و در غیر این صورت واکسیناسیون 3 نوبتی کفایت میکند.

اگر حیوان به هر دلیل در این 10 روز بمیرد طی هماهنگی با دامپزشکی از حیوان مهاجم نمونه گیری جهت تایید هاری حیوانی گرفته میشود.

واکسیناسیون گروههای در معرض خطر شامل کارکنان شبکه دامپزشکی، محیط زیست، کشتارگاهها، چوپانان، کارکنان آزمایشگاه و مسئولان درمان پیشگیری از هاری.

توصیه های مهم بهداشتی:

*- جهت پیشگیری از اتفاق بیماری هاری انسانی تمامی موارد حیوان گزیدگی را مشکوک تلقی نموده و اقدامات فوری درمانی برای آنها باید انجام گیرد تا خلاف این مطلب ثابت گردد.

*- گزش اشخاص توسط سگ شما تبعات قانونی داشته و پیگرد قانونی را دارد.

*- خودداری از نگهداری سگ و گربه در منزل.

*- خودداری از نزدیک شدن کودکان به سگهای ولگرد.

*- خودداری از ریختن زباله و پسماندهای غذایی در اطراف منازل و گذرگاهها.

*- همکاری با ماموران شهرداری و... برای نابودی سگهای ولگرد.

*- جلوگیری از تماس سگهای خانگی با سگهای ولگرد.

*- در صورت بروز هر گونه تغییر رفتار در حیوانات مراتب باید فوری به دامپزشکی و یا مرکز بهداشت اطلاع رسانی گردد.